 |
| ਡਾ. ਮਾਨਵ ਵਢੇਰਾ |
ਲੁਧਿਆਣਾ, 15 ਜਨਵਰੀ, 2026 (ਨਿਊਜ਼ ਟੀਮ): ਸਰਦੀਆਂ ਭਾਵੇਂ ਸੁਹਾਵਣੀਆਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਦਿਲ ‘ਤੇ ਚੁੱਪਚਾਪ ਦਬਾਅ ਪਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਰ ਸਾਲ ਠੰਢ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਪੱਸ਼ਟ ਵਾਧਾ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਦੇ ਦੌਰੇ ਅਤੇ ਹਾਰਟ ਫੇਲਿਅਰ ਦੇ ਕੇਸ ਵੱਧ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਧਿਐਨਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਦੇ ਦੌਰੇ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਗਰਮੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਲਗਭਗ ਦੋਗੁਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਖ਼ਤਰਾ ਵਧੇਰੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ, ਉੱਚ ਰਕਤਚਾਪ ਜਾਂ ਸ਼ੂਗਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਫੋਰਟਿਸ ਹਸਪਤਾਲ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਨਾਨ-ਇਨਵੇਸਿਵ ਕਾਰਡੀਓਲੋਜੀ ਦੇ ਐਸੋਸੀਏਟ ਕਨਸਲਟੈਂਟ ਡਾ. ਮਾਨਵ ਵਢੇਰਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: “ਠੰਢਾ ਮੌਸਮ ਦਿਲ ‘ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਅਤੇ ਚੁੱਪਚਾਪ ਦਬਾਅ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਕਤ ਨਲੀਆਂ ਦਾ ਸਿਕੁੜਨਾ, ਰਕਤਚਾਪ ਦਾ ਵਧਣਾ, ਖੂਨ ਦਾ ਗਾੜ੍ਹਾ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਮੌਸਮੀ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ—ਇਹ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਦਿਲੀ ਖ਼ਤਰੇ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਖ਼ਤਰਾ ਤਦ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਲੱਛਣਾਂ ਨੂੰ ਅਣਦੇਖਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਇਲਾਜ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਦਿਲ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ।”
ਤਾਪਮਾਨ ਘਟਣ ‘ਤੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਗਰਮ ਰੱਖਣ ਲਈ ਰਕਤ ਨਲੀਆਂ ਸਿਕੁੜ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਰਕਤਚਾਪ ਵਧਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਇਹ ਹਾਲਤ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਦਿਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਾਰਟ ਫੇਲਿਅਰ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖੂਨ ਵੀ ਗਾੜ੍ਹਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਥੱਕੇ ਬਣਨ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵਧਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦੇ ਦੌਰੇ ਤੇ ਸਟ੍ਰੋਕ ਦਾ ਜੋਖਮ ਵਧਦਾ ਹੈ।
ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀ ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ ਵੀ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਰੀਰਕ ਸਰਗਰਮੀ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਖਾਣਾ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੂਪ, ਅਚਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਸੈਸਡ ਸਨੈਕਸ ਵਰਗੇ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਖਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਮਕ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵੱਧ ਨਮਕ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਰੋਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦਿਲ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਲਈ ਨੁਕਸਾਨਦਾਇਕ ਹੈ। ਘੱਟ ਧੁੱਪ ਮਿਲਣ ਨਾਲ ਵਿਟਾਮਿਨ ਡੀ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵੀ ਘੱਟ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕੁੱਲ ਸਿਹਤ ‘ਤੇ ਅਸਰ ਪਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਰਦੀਆਂ ਫਲੂ ਅਤੇ ਨਿਊਮੋਨੀਆ ਦਾ ਵੀ ਮੌਸਮ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਬੁਖਾਰ, ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਦਿੱਕਤ ਅਤੇ ਸੋਜ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦਿਲ ‘ਤੇ ਵਾਧੂ ਦਬਾਅ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੰਭੀਰ ਦਿਲੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦਿਲੀ ਖ਼ਤਰਾ ਕਿਉਂ ਵਧਦਾ ਹੈ
- ਠੰਢ ਨਾਲ ਰਕਤ ਨਲੀਆਂ ਸਿਕੁੜਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਰਕਤਚਾਪ ਵਧਦਾ ਹੈ
- ਖੂਨ ਗਾੜ੍ਹਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਥੱਕੇ ਬਣਨ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵਧਦਾ ਹੈ
- ਸਰੀਰਕ ਸਰਗਰਮੀ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ
- ਵੱਧ ਨਮਕ ਅਤੇ ਚਰਬੀ ਵਾਲਾ ਖਾਣਾ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦਾ ਹੈ
- ਫਲੂ ਅਤੇ ਨਿਊਮੋਨੀਆ ਦਿਲ ‘ਤੇ ਵਾਧੂ ਦਬਾਅ ਪਾਂਦੇ ਹਨ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੇਤਾਵਨੀ ਲੱਛਣਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਾ ਕਰੋ
- ਅਚਾਨਕ ਵਜ਼ਨ ਵਧਣਾ
- ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਜ ਜਾਂ ਚਿਹਰੇ ‘ਤੇ ਫੁੱਲਾਪਣ
- ਹਲਕੀ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਵੀ ਸਾਹ ਫੁੱਲਣਾ
- ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਾਪਣ ਜਾਂ ਜਲਨ, ਜਿਸਨੂੰ ਅਕਸਰ ਬਦਹਜ਼ਮੀ ਸਮਝ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਉਪਾਅ
- ਹਲਕੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਵਾਲੇ ਗਰਮ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨੋ ਅਤੇ ਸਿਰ ਤੇ ਗਰਦਨ ਢੱਕ ਕੇ ਰੱਖੋ
- ਘਰ ਅੰਦਰ ਕਸਰਤ, ਸਟ੍ਰੈਚਿੰਗ ਜਾਂ ਯੋਗਾ ਨਾਲ ਸਰਗਰਮ ਰਹੋ
- ਘੱਟ ਨਮਕ ਅਤੇ ਘੱਟ ਚਰਬੀ ਵਾਲਾ ਸੰਤੁਲਿਤ ਆਹਾਰ ਲਵੋ
- ਦਿਲ ਅਤੇ ਰਕਤਚਾਪ ਦੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਲਵੋ
- ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਕਤਚਾਪ ਦੀ ਜਾਂਚ ਵਧੇਰੇ ਵਾਰ ਕਰਵਾਓ
- ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ ਨਿਯਮਿਤ ਮਿਲੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈ ਸਕਦੀ ਹੈ
ਸਰਦੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਦਿਲੀ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਗਰਮ ਰਹੋ, ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਖਾਓ, ਸਰਗਰਮ ਰਹੋ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਡਾਕਟਰੀ ਸਲਾਹ ਲਵੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਖ਼ਤਰਾ ਘਟਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ ਅਤੇ ਜਾਨਾਂ ਬਚਾਈਆਂ ਜਾ ਸਕਣ।